Ζείτε σε ανασυσταθείσα οικογένεια και αναρωτιέστε τι θα συνέβαινε στα παιδιά του συζύγου σας αν αυτός εξαφανιζόταν. Το ερώτημα αξίζει να τεθεί ειλικρινά, γιατί η απάντηση εκπλήσσει συχνά: το ελληνικό δίκαιο δεν τα προστατεύει εξ ορισμού. Ακολουθεί αυτό που πρέπει να κατανοήσετε και ιδιαίτερα αυτό που πρέπει να προετοιμάσετε για να αποφύγετε τις δυσάρεστες εκπλήξεις.
Κληρονομούν αυτομάτως τα θετά παιδιά από τον θετό γονέα;
Όχι. Αυτή είναι η σαφής απάντηση που πρέπει να δοθεί αμέσως: τα παιδιά του συζύγου δεν κληρονομούν αυτομάτως από τον θετό γονέα, ανεξάρτητα από τα χρόνια που περνάν μαζί ή την ποιότητα του συναισθηματικού δεσμού. Σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, η κληρονομία βασίζεται στο δεσμό συγγένειας, δηλαδή έναν βιολογικό δεσμό ή έναν που έχει θεσμοθετηθεί με υιοθεσία. Ωστόσο, ένας θετός γονέας και ένα θετό παιδί δεν έχουν καμία συγγενειακή σχέση μεταξύ τους.
Συγκεκριμένα, αν ένας άνδρας πεθάνει αφήνοντας τη σύζυγό του και τα παιδιά που είχε από μια προηγούμενη σχέση, τα τελευταία δεν λαμβάνουν τίποτα από την κληρονομική περιουσία του αποθανόντος, εκτός αν έχει λάβει ειδική διάταξη κατά τη διάρκεια της ζωής του. Δεν είναι νόμιμοι κληρονόμοι, ένα σημείο που συχνά παρανοείται από οικογένειες που λειτουργούν ωστόσο ως ενιαίο κύτταρο στην καθημερινή ζωή.
Ο κανόνας αυτός ισχύει με τον ίδιο τρόπο είτε το ζευγάρι είναι παντρεμένο, έχει σύμφωνο συμβίωσης ή ζει σε συμβίωση. Ο γάμος δίνει δικαιώματα στον επιζώντα σύζυγο, ποτέ όμως στα παιδιά αυτού του συζύγου που προέρχονται από προηγούμενη σχέση.
Οι κανόνες της κληρονομίας σε μια ανασυσταθείσα οικογένεια
Για να κατανοήσουμε γιατί τα θετά παιδιά αποκλείονται, πρέπει να επιστρέψουμε στις βάσεις του δικαίου της κληρονομίας. Οι υποχρεωτικοί κληρονόμοι είναι τα παιδιά του αποθανόντος (όλα τα παιδιά του, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από διαφορετικές σχέσεις) και, ελλείψει απογόνων, οι προγενέστεροί του. Ο επιζών σύζυγος έχει επίσης προστατευόμενο καθεστώς, αλλά διαφορετικό ανάλογα με την κατάσταση της οικογένειας.
Κατάσταση του ζευγαριού: γάμος, σύμφωνο συμβίωσης, συμβίωση
Η νομική κατάσταση του ζευγαριού αλλάζει τα πάντα για τον επιζώντα σύζυγο, αλλά τίποτα για τα θετά παιδιά. Στον γάμο, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί μέρος της κληρονομικής περιουσίας, σε ανταγωνισμό με τα παιδιά του αποθανόντος. Το σύμφωνο συμβίωσης δεν δίνει στον σύζυγο κανένα νόμιμο δικαίωμα στην κληρονομία εκτός αν έχει συνταχθεί διαθήκη υπέρ του. Όσον αφορά τον συμβιούντα, αποκλείεται πλήρως από την νόμιμη κληρονομία, όπως και τα παιδιά του συζύγου.
Υποχρεωτικό μερίδιο και διαθέσιμο μερίδιο
Το υποχρεωτικό μερίδιο δηλώνει το μέρος της περιουσίας που ανήκει υποχρεωτικά στα παιδιά του αποθανόντος και δεν μπορεί να τους αφαιρεθεί. Το υπόλοιπο, που ονομάζεται διαθέσιμο μερίδιο, μπορεί να μεταδοθεί ελεύθερα, μέσω διαθήκης ή δωρεάς, σε όποιον επιλέξει, συμπεριλαμβανομένου ενός θετού παιδιού. Όσο περισσότερα παιδιά έχει ο αποθανών, τόσο μεγαλύτερο είναι το υποχρεωτικό μερίδιο και τόσο περισσότερο περιορίζεται το διαθέσιμο μερίδιο. Με τρία παιδιά ή περισσότερα, αποτελεί μόνο το ένα τέταρτο της περιουσίας, γεγονός που περιορίζει σημαντικά αυτό που ένας θετός γονέας μπορεί να δωρίσει στα θετά του παιδιά χωρίς να βλάψει τα δικά του παιδιά.
Το συχνό λάθος των ανασυσταθεισών οικογενειών
Πολλοί νομίζουν ότι ένας θετός γονέας μπορεί να μεταδώσει ελεύθερα στα θετά του παιδιά «γιατί ζουν μαζί για πολλά χρόνια». Στην πραγματικότητα, χωρίς δικαστική υιοθεσία, διαθήκη ή δωρεά, τα παιδιά αυτά δεν έχουν νομικά κανένα δικαίωμα στην κληρονομία, ακόμη και μετά από δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια συμβίωσης.
Πώς να μεταδώσετε την περιουσία σας στα παιδιά του συζύγου;
Υπάρχουν διάφορα εργαλεία για να οργανώσετε μια εθελοντική μεταφορά προς τα παιδιά του συζύγου, καθένα με τα δικά του όρια και τα δικά του φορολογικά πλεονεκτήματα.
Η διαθήκη
Η διαθήκη παραμένει το απλούστερο εργαλείο για να καταχωρήσετε μέρος της περιουσίας σας σε ένα θετό παιδί, στο πλαίσιο του διαθέσιμου μεριδίου. Ωστόσο, προσοχή στη φορολογία: χωρίς συγγενειακό δεσμό, τα νόμιμα τέλη κληρονομίας που εφαρμόζονται στα θετά παιδιά είναι αρκετά υψηλά, ένα ποσοστό που είναι καλό να προαντικροϊσθεί με έναν νοτάριο.
Η υιοθεσία
Η υιοθεσία του παιδιού του συζύγου δημιουργεί έναν πραγματικό δεσμό συγγένειας μεταξύ του θετού γονέα και του θετού παιδιού, χωρίς να διακόπτει το δεσμό με τον βιολογικό γονέα. Το υιοθετημένο παιδί γίνεται τότε υποχρεωτικός κληρονόμος του θετού γονέα που το υιοθέτησε, με τον ίδιο τρόπο όπως ένα βιολογικό παιδί. Αυτή η λύση είναι ισχυρή αλλά δεσμευτική: τροποποιεί μόνιμα τα ισοζύγια της οικογένειας και πρέπει να σκεφθεί σε βάθος, ιδιαίτερα σε σχέση με τα άλλα παιδιά του σπιτιού.
Ασφάλιση ζωής
Η ασφάλιση ζωής επιτρέπει τον ελεύθερο προσδιορισμό ενός θετού παιδιού ως δικαιούχου, έξω από την κλασική κληρονομία. Είναι συχνά η πιο ευέλικτη και φορολογικά πλεονεκτική λύση. Ξεφεύγει σε μεγάλο βαθμό από τους κανόνες του υποχρεωτικού μεριδίου.
Κοινή δωρεά μεταξύ συζύγων
Η δωρεά μεταξύ συζύγων ενισχύει τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου στην κληρονομία, αλλά δεν αφορά άμεσα τα θετά παιδιά. Παραμένει χρήσιμη για να εξασφαλιστεί ο σύζυγος, ο οποίος μπορεί στη συνέχεια να επιλέξει τον καλύτερο τρόπο να οργανώσει τη δική του μεταφορά προς τα παιδιά του.
Κοινή δωρεά-διαίρεση
Η κοινή δωρεά-διαίρεση επιτρέπει σε ένα ανασυσταθέν ζευγάρι να συμπεριλάβει στην ίδια πράξη παιδιά που προέρχονται από διαφορετικές σχέσεις, με την προϋπόθεση ότι κάθε γονέας δωρίζει μόνο στα δικά του παιδιά (εκτός αν υπάρχει υιοθεσία). Είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για να οργανώσετε μια ισορροπημένη μεταφορά και να αποφύγετε τις μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ ετεροαδέλφων που δεν έχουν τα ίδια νόμιμα δικαιώματα.
| Εργαλείο | Επίδραση στα θετά παιδιά |
|---|---|
| Διαθήκη | Κληροδότημα δυνατό στο διαθέσιμο μερίδιο |
| Υιοθεσία | Γίνεται υποχρεωτικός κληρονόμος |
| Ασφάλιση ζωής | Μεταφορά έξω από κληρονομία, φορολογικά ευνοϊκή |
| Κοινή δωρεά-διαίρεση | Ισορροπημένη διανομή μεταξύ όλων των παιδιών |
Πρόληψη συγκρούσεων στην κληρονομία μιας ανασυσταθείσας οικογένειας
Οι ταστάσεις συχνά γεννιούνται από τη σιωπή: κανείς δεν τολμά να μιλήσει για κληρονομία κατά τη διάρκεια της ζωής, και τα ασύστατα θέματα εκρήγνυνται τη στιγμή του θανάτου. Η συνάντηση των βιολογικών παιδιών και των θετών παιδιών γύρω από το θέμα, έστω και μία φορά, βοηθά να απενεργοποιηθούν οι παρανοήσεις και να εξηγηθούν οι επιλογές που έχουν γίνει.
Η δικαιοσύνη στην κληρονομία δεν σημαίνει μια αυστηρά ταυτόσημη διανομή μεταξύ όλων των παιδιών του σπιτιού, αλλά μια συνεπής μεταφορά με την κατάσταση του καθενός. Ένας νοτάριος ειδικευμένος στις ανασυσταθείσες οικογένειες θα γνωρίζει πώς να συνδυάσει διαθήκη, ασφάλιση ζωής και κοινή δωρεά-διαίρεση για να κατασκευάσει μια ειδική λύση, προσαρμοσμένη στη πραγματική σύνθεση του σπιτιού και στις επιθυμίες του ζευγαριού. Η πρόληψη αυτών των ζητημάτων παραμένει ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγετε ότι ο θάνατος ενός γονέα γίνεται και η διάσπαση μιας οικογένειας που είχε χτιστεί μαζί.